Tüm Emeklilerin Maaşı Artabilir: SGK Uzmanı Erdursun’dan Sistemi Baştan Yazacak Formül

SGK Uzmanı Özgür Erdursun, mevcut emeklilik sisteminin uzun süre çalışanı cezalandırdığını söyledi. Erdursun’a göre çözüm; taban aylıkla insani yaşamı güvence altına alan, prim ödeyeni ödüllendiren yeni bir model ve mevcut emekliler için intibak düzenlemesi.

Emeklilik sistemi yıllardır tartışılıyor ancak gündem çoğu zaman “en düşük emekli aylığı” başlığına sıkışıp kalıyor. Özgür Erdursun’a göre asıl sorun, emekli aylıklarının hesaplanma biçimi. Dünya Gazetesi yazarı Erdursun, bugünkü yapının çalışanlara “uzun süre çalışmanın ve fazla prim ödemenin karşılığı yok” mesajı verdiğini söylüyor.

Aynı ücret, farklı emekli maaşları: Sistem neden adaletsiz?

Sahadan gelen örnekler, sorunun boyutunu net biçimde ortaya koyuyor. Erdursun’un aktardığına göre;

2000 öncesi asgari ücret seviyesinde çalışmış, 3600 prim günü bulunan ve 2000 sonrası çalışmayan bir kişi yaklaşık 28 bin TL emekli aylığı alabiliyor.

Buna karşılık 2000 sonrası çalışmaya devam eden, 2008 sonrası da prim ödeyen ve 9000’i aşan prim gününe sahip kişiler çoğu zaman 20–22 bin TL bandında kalıyor.

Bu tablo, sosyal güvenliğin temel ilkesi olan “çok prim ödeyenin daha yüksek aylık alması” anlayışıyla açıkça çelişiyor.

Kırılma noktaları: 2000 ve 2008 düzenlemeleri

Erdursun, bugünkü dengesizliğin iki kritik dönemde derinleştiğini vurguluyor:

2000 sonrası değişiklikler

Bu dönemde emekli aylığı hesaplama parametreleri yeniden düzenlendi. Sonuç olarak, çalışma süresi uzadıkça aylığın artması ilişkisi zayıfladı.

2008 reformları

2008’deki reformlarla sistem, daha düşük aylık üreten bir yapıya dönüştü. Uzun yıllar çalışan ve yüksek prim ödeyen kesim, beklediği karşılığı alamaz hale geldi.

“En düşük aylık” geçici çözümdü, kalıcı hale geldi

Alım gücündeki sert düşüş sonrası 2019’da en düşük emekli aylığına “tamamlama” uygulaması getirildi. Başlangıçta geçici bir önlem olan bu adım, zamanla sistemin merkezine yerleşti.

Erdursun’a göre bu yaklaşım:

Kısa vadede düşük maaşlıyı koruyor,

Uzun vadede prim–maaş bağını koparıyor,

Tüm maaşları tabana yaklaştırarak adalet duygusunu zedeliyor.

Erdursun’un formülü: İki ayaklı yeni emeklilik modeli

SGK Uzmanı’na göre kalıcı çözüm, iki katmanlı bir mimariden geçiyor:

Taban aylık: Her emekliye insani yaşamı güvence altına alan bir taban.

Prim odaklı ikinci katman: Prim günü ve prime esas kazanç arttıkça aylığı güçlü biçimde yükselten bir yapı.

Bu model kurulmadığı sürece sistem, çalışanlara “yüksek prim ödemenin anlamı yok” mesajını vermeye devam edecek.

Kayıt dışılıkla mücadelede teşvik vurgusu

Türkiye’de yaklaşık 10 milyon kişinin ya kayıt dışı çalıştığı ya da prime esas kazancının düşük gösterildiği tahmin ediliyor. Erdursun’a göre çözüm yalnızca denetim ve ceza değil. Çalışan, ileride daha yüksek emekli aylığı alacağına inanırsa, kayıtlı çalışmayı bizzat talep eder. Böylece sistem, teşvik yoluyla güçlenir.

Mevcut emekliler için intibak kaçınılmaz

Yeni bir sistem daha çok bugünün çalışanlarını koruyacak. Ancak hâlihazırda düşük aylık alan milyonlar için intibak düzenlemesi zorunlu görülüyor. İntibak;

Prim günü,

Sigortalılık süresi,

Emeklilik yaşı,

Prime esas kazanç

gibi kriterlerle geçmiş kayıpların kısmen telafi edilmesini hedefliyor.

Enflasyon artışı yetmiyor

Emekli aylıkları Türkiye İstatistik Kurumu verilerine dayalı enflasyon farklarıyla artırılsa da Erdursun’a göre bu artışlar piyasa gerçekleri karşısında yetersiz kalıyor. Kira, gıda ve temel ihtiyaçlar karşısında emeklilerin reel gelir kaybı sürüyor.